Trwa ładowanie...
d3dfu1e

Rasistowski Sienkiewicz, nieme kobiety - co zostawić, a co usunąć z kanonu lektur? Spytaliśmy specjalistów

Wyrzucić tego Sienkiewicza z kanonu lektur, bo jest rasistowski – domaga się część polonistów i literaturoznawców. Jak jego, to może i dzieła romantyczne, gdzie kobiety to nieme, bezwolne nimfy – odpowiadają inni. W środowisku wrze.
Głosuj
Głosuj
Podziel się
Opinie
Prof. Stefan Chwin o kanonie lektur szkolnych
Prof. Stefan Chwin o kanonie lektur szkolnych (Materiały prasowe, Facebook)
d3dfu1e

Za dużo jest w kanonie lektur Henryka Sienkiewicza, za mało humoru i wewnętrznego sporu - mówią uczestnicy debaty wywołanej petycją dotyczącą wyrzucenia "W pustyni i w puszczy" z listy lektur.

Od kilku dni środowisko polskich nauczycieli i literaturoznawców, ale także rodziców dbających o wychowanie i edukację swoich dzieci, rozognia dyskusja dotycząca Sienkiewicza i jego - nader obfitej - obecności w kanonie lektur.

- Jestem wielką przeciwniczką tego pisarza i bardzo chętnie usunęłabym go z listy lektur - mówi prof. Ewa Graczyk, literaturoznawczyni i eseistka. - Jest bardzo zachowawczy, promuje postawę, której nie waham się nazwać bezmyślną. Ale najgorsze jest to, że kultywuje mity, które dla Polaków są wręcz groźne. Chodzi mi przede wszystkim o pocieszanie się za pomocą przypominania dawnych militarnych sukcesów. Nie dość, że to wątpliwe z punktu widzenia historycznego, na dodatek w niebezpieczny sposób promuje postawę ksenofobicznego patriotyzmu. I jeszcze jeden drobiazg: te książki są po prostu bardzo długie, zużywają zdecydowanie za dużo "czytelniczej energii" młodych ludzi, której nie mają oni zbyt wiele.

d3dfu1e

Lista lektur bez "Sofolkesa"? Lisicki: nie na tym polega problem

Skąd takie mocne głosy? Całą dyskusję rozpoczęła Katarzyna Fiołek, nauczycielka języka polskiego ze szkoły podstawowej w Sochaczewie. Poruszona rasistowskimi rozruchami w Stanach Zjednoczonych napisała internetową petycję do ministra edukacji Dariusza Piontkowskiego. Zaapelowała w niej o usunięcie z listy lektur szkolnych powieści Henryka Sienkiewicza "W pustyni i w puszczy", bo promuje niegodne dziś postawy: rasizm i seksizm, a do tego utrwala szkodliwe stereotypy.

Akcja Fiołek wywołała spory odzew i głośną dyskusję na temat powieści Sienkiewicza, ale i całego kanonu lektur szkolnych. Nie zabrakło w niej głosów przypominających, że "W pustyni i w puszczy" już dawno spotykało się z podobną krytyką - o kolonialnej wymowie książki wypowiadali się m.in. kulturoznawca Paweł Cywiński czy bardzo ceniony krytyk i eseista prof. Jan Błoński.

d3dfu1e

Można usunąć wszystko. Ale lepiej dyskutować

Ale byli też tacy, jak np. znany literaturoznawca i ekspert w dziedzinie twórczości Sienkiewicza, prof. Ryszard Koziołek, którzy mocno bronili obecności "W pustyni i w puszczy" w kanonie, wskazując, że książkę należy dziś czytać w krytyczny sposób. Niektórzy petycję krytykowali ze znacznie bardziej radykalnych pozycji - jej autorka zaczęła dostawać mnóstwo hejtu od osób zarzucających jej przesadną poprawność polityczną.

Koziołek stwierdził, że jest jednak bardzo wdzięczny za petycję, dlatego że wywołuje ona kolejną dyskusję na temat kanonu lektur, a trzeba go nieustannie przeglądać i zastanawiać się, jak go zmieniać. I rzeczywiście - dyskusja po wystąpieniu Fiołek nie ustaje.

d3dfu1e

Kolejni nauczyciele i nauczycielki, literaturoznawcy i literaturoznawczynie zastanawiają się nad sensem obecności powieści Sienkiewicza na liście lektur i nad innymi pozycjami, które się tam znalazły.

- Mam wrażenie, że to jest jednak temat zastępczy - mówi Marta Makowiecka, która od trzech dekad uczy języka polskiego w warszawskim Liceum "Bednarska". - Bo przecież nikt rozsądny nie przeczyta dziś "W pustyni i w puszczy", nie widząc niedzisiejszego charakteru tej powieści. Omawiana przez mądrego nauczyciela czy nauczycielkę może się stać znakomitym punktem wyjścia do rozmowy o XIX-wiecznym rasizmie i kolonializmie.

- Można przy tej okazji zmienić perspektywę i opowiedzieć o tych sprawach nie, jak Sienkiewicz, z punktu widzenia zadowolonego białego posiadacza niewolników, ale z perspektywy torturowanych i mordowanych ludzi. Można też poszerzyć perspektywę, np. pokazać film dokumentalny na ten temat. Jest wiele sposobów, żeby wychodząc od tej powieści, przedstawić uczennicom i uczniom dużo sensownych z dzisiejszego punktu widzenia treści - tłumaczy.

d3dfu1e

Makowiecka jest zadowolona, że ta dyskusja się zaczęła, ale twierdzi, że trzeba pamiętać o bardzo ważnym założeniu: nie można do tekstów literackich z XVIII czy XIX wieku przykładać współczesnej miary.

- Gdybyśmy tak mieli na to spojrzeć - dodaje - musielibyśmy zrewidować cały kanon i wyrzucić z niego o wiele więcej pozycji. Przy takim założeniu w pierwszej kolejności pozbyłabym się całej literatury romantycznej, bo jeśli czytać ją z dzisiejszej perspektywy, okazuje się bardzo kontrowersyjna, np. z feministycznego punktu widzenia. Te wszystkie miłosne poematy są przecież skrajnie seksistowskie i pokazują kobiety jako jakieś nieme, bezwolne nimfy, trzecia część "Dziadów" z kolei może mocno urazić wszystkich ateistów. Tę listę mogę ciągnąć jeszcze długo, ale to oczywiście lista absurdalna - mówi Makowiecka.

- Bo absurdalne jest czytanie literatury sprzed 150 czy 250 lat inaczej niż jako zapis pewnego momentu, pewnej epoki, jako pozycje rejestrujące przemiany światopoglądowe i obyczajowe. Można oczywiście zastanawiać się nad konkretnymi wyborami i proponować odnośnie konkretnych epok teksty lepsze literacko: wydaje mi się np., że znacznie bardziej warto czytać "Portret Doriana Graya" Oscara Wilde'a niż "Ludzi bezdomnych" Żeromskiego. Można, a nawet powinno się przewietrzyć pod tym kątem cały kanon, bo nie był on zmieniany od dawna.

Podobnym okiem na zestaw lektur obowiązkowych spojrzał także prof. Stefan Chwin, literaturoznawca, prozaik i eseista, który niedawno napisał esej mocno krytykujący sienkiewiczowski "Potop". - Obecny kanon lektur to przecież parada trupów, czyli pisarzy już nieżyjących, którzy mówią smutne rzeczy podobnym głosem – tłumaczy Stefan Chwin. - Bardzo mało w tym zestawie XX wieku. Mało też twórczyń i twórców z zagranicy. Wyraźnie widać chęć zamknięcia się we własnym patriotyczno-narodowym kółku. Tak jakby uczniowie mieli zupełnie nie interesować się tym, co się dzieje na świecie, jakie to problemy roztrząsali i do jakich wniosków dochodzili inni.

d3dfu1e

- Brakuje też bardzo poczucia humoru, ironii, żartu. Dzieci i młodzież nie dowiedzą się w szkole, że literatura może być po prostu zabawna i potrafi w lekki sposób mówić o ważnych sprawach. I przede wszystkim brak spięć między dziełami, nie ma polemiki między nimi, nie ma dyskusji, tak jakby ktoś chciał wychować polską młodzież na ludzi, którzy nie powinni pchać się do żadnych poważniejszym sporów o cokolwiek. Mają lektury przeczytać, zapamiętać, co trzeba i koniec - dodał.

- To parada pisarzy i pisarek, którzy stoją w jednym rzędzie i recytują swoje literackie monologi. Nikt się tu z nikim nie zderza, nikt nie spiera, nikt nie broni swoich racji, nikt nie odnosi się krytycznie do innych, nikt nikomu nie wadzi. Tak pomyślane lekcje polskiego mają przede wszystkim nudzić uczniów i broń Boże, nie budzić żadnych żywszych reakcji. Nikt tu nikogo nie wciąga w żaden ważniejszy spór, a przecież żywa kultura to jest przestrzeń nieustannego, emocjonującego sporu między ludźmi i ideami - twierdzi Chwin.

Zmiany w kanonie lektur - na co warto by było zwrócić uwagę?

Prof. Stefan Chwin zaproponował kilka konkretnych zmian w kanonie.

d3dfu1e

- Myślę, że przydałoby się tu trochę więcej Lema z jego przenikliwą inteligencją i poczuciem humoru na przykład z "Bajek robotów". Za mało jest Mrożka. Skoro mamy "Redutę Ordona" Mickiewicza, powinna być też "Śmierć porucznika" - te teksty prowadzą ze sobą inteligentny, dowcipny dialog. Dodałbym więcej Gombrowicza. Skoro Sienkiewicza mamy tak dużo, myślę, że najlepsza byłaby "Ferdydurke" albo "Transatlantyk" jako zabawna, inteligentna przeciwwaga dla "Potopu" - proponuje profesor.

- Do tego dodałbym jeszcze licealistom popularną "Karierę Nikodema Dyzmy" Dołęgi Mostowicza ze względu na wieczną aktualność tej książeczki. I wybór "Myśli nieuczesanych" Leca. Przychodzi mi do głowy jeszcze jedna ważna powieść: "Cudzoziemka" Marii Kuncewiczowej. Wiem, że dużo młodych ludzi, zwłaszcza dziewcząt, ma problem z matką, książka Kuncewiczowej mądrze się odnosi się do tej kwestii. I jeszcze jeden ważny dodatek – dlaczego w kanonie jest tak mało baśni Andersena? One są takie piękne i pełne ważnych archetypów, bez których nie da się ze zrozumieniem czytać literatury, a nawet oglądać filmów w telewizji. Kanon lektur szkolnych bez Królowej Śniegu, Kaja i Gerdy?

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl

d3dfu1e

Podziel się opinią

Share

d3dfu1e

d3dfu1e