Miłość w sieci

Kusząca przestrzeń

Najbardziej ekscytujące jest przyciąganie się dwóch przeciwieństw, które nigdy się nie spotykają.

Andy Warhol

Upowszechnienie się komputerów wprowadziło nowy typ komunikacji, a w konsekwencji spowodowało rozwój nowych rodzajów relacji międzyludzkich. Związki oparte na pośrednictwie komputerów różnią się w wielu istotnych aspektach, takich jak: komunikacja indywidualna lub grupowa, kontakt z prawdziwą osobą lub postacią nierzeczywistą, znajomość z osobą anonimową lub ujawniającą swoją tożsamość i komunikacja synchroniczna lub asynchroniczna. Tego typu relacje mogą być budowane za pomocą wiadomości tekstowych, głosowych, wizualnych lub dowolnej kombinacji powyższych. W moim obszarze zainteresowań znajdują się zwłaszcza te rodzaje komunikacji, które umożliwiają powstanie związków uczuciowych. Najważniejszym z nich jest e-mail, czyli komunikacja asynchroniczna, oparta na tekście, która może zachodzić między dwiema osobami (format jeden-do-jednego) lub wieloma (format jeden-do-wielu), oraz czat, czyli komunikatory umożliwiające synchroniczną komunikację tekstową jeden-do-jednego lub wielu-do-wielu. Te typy komunikacji
odbywają się między prawdziwymi osobami, które nie są do końca anonimowe, ale niekoniecznie w pełni ujawniają swoją tożsamość; w większości wypadków nie można też się zobaczyć ani usłyszeć nawzajem.

Interaktywna rewolucja wyobraźni

Tracimy czas, szukając idealnego kochanka, zamiast stworzyć idealną miłość.

Tom Robbins

Cyberprzestrzeń to domena psychologiczna i społeczna. Nie jest namacalna, a niektóre jej cechy, jak odległość i lokalizacja, nie są mierzone za pomocą fizycznych parametrów, ale za pomocą wartości psychologicznych. Ta często umowna nowatorska psychologiczna rzeczywistość nie ogranicza się jedynie do prywatnej domeny określonej osoby; zazwyczaj jest udziałem wielu osób. Wspiera ją zaawansowana technologia, która jej jednak nie definiuje; definiują ją różne rodzaje psychicznych interakcji w niej zachodzących .
Cyberprzestrzeń jest wirtualna, dlatego że nieodłączną jej częścią jest wyobraźnia. W wielu związkach online można wyobrazić sobie cyberpartnera w dowolny sposób i opisać swoją osobę wedle własnego życzenia. Osoby pytane o powody angażowania się w związki seksualne online odpowiadają, iż głównym motywem są ich fantazje i pragnienia, nie zaspokajane w związkach poza siecią . Cyberprzestrzeń jest jednak bardzo realna w innym ważnym wymiarze: w związki w sieci zaangażowani są ludzie z krwi i kości. Mimo iż taka relacja ma wiele wyimaginowanych aspektów, wyimaginowana nie jest. Cyberprzestrzeń jest częścią rzeczywistości, a co za tym idzie: błędem jest postrzeganie jej jako przeciwieństwa przestrzeni realnej. Jest jej częścią, a związki online to związki prawdziwe. Dlatego określenie „faktyczny” może być nieco trafniejsze niż „realny” w sensie przeciwieństwa „wirtualnego” – choć i ono stwarza pewne problemy. Poza tym będę się też posługiwał terminem „offline”, który jest antonimem słowa „online”.
Ludzie zazwyczaj przyjmują, że wirtualna czy umowna natura cyberprzestrzeni jest jej wyjątkową cechą. Mimo iż częścią cyberprzestrzeni są wyimaginowane postaci i zdarzenia na skalę do tej pory nie spotykaną, mniej złożone rzeczywistości wirtualne zawsze stanowiły nieodłączną część ludzkiego życia. Wszelkie formy sztuki, począwszy od rysunków naskalnych, wykonanych przez naszych przodków z epoki kamienia, zawierają w sobie jakąś rzeczywistość wirtualną. Pod tym względem cyberprzestrzeń nie nadaje naszemu życiu nowego wymiaru. Nowością zaś jest jej interaktywność, dzięki której staje się ona także rzeczywistością psychologiczną i społeczną. To obszar, w którym prawdziwi ludzie budują między sobą rzeczywiste relacje, mając jednocześnie możliwość kształtowania, a nawet tworzenia osobowości własnej i innych. Przejście od pasywnej, umownej rzeczywistości do interaktywnej rzeczywistości wirtualnej jest o wiele bardziej radykalne niż przejście od fotografii do filmów.
Większość pozostałych typów rzeczywistości wirtualnych jest w zasadzie jednowymiarowa: możemy być pasywnymi odbiorcami zewnętrznych treści (jak w wypadku sztuki) albo sami je tworzyć (w wyobraźni), lecz nie ma wtedy faktycznej interakcji pomiędzy uczestnikami – odbywa się ona tylko i wyłącznie w wyobraźni. Komunikacja poprzez listy czy rozmowy telefoniczne wiąże się z rzeczywistą interakcją, ale nie ze złożonym wirtualnym otoczeniem – jej uczestnicy tkwią zazwyczaj w zwyczajnym, a nie wymyślonym otoczeniu. Cyberprzestrzeń zaś zapewnia takim działaniom pełne wirtualne otoczenie. Wymyśloną rzeczywistością najbliższą wirtualnej, związanej z cyberprzestrzenią, jest seks na telefon. Zachodzi tu faktyczna interakcja, ale wymyślona rzeczywistość ogranicza się tylko do określonych czynności o charakterze seksualnym. A co za tym idzie, ograniczony jest też jej wpływ. Interaktywność to kluczowy element rzeczywistości psychologicznej w cyberprzestrzeni. Im silniejsza i głębsza taka interakcja, w tym większym stopniu
przypisujemy jej realność psychiczną. Dlatego też realność psychiczna zyskuje na sile, gdy nie tylko wysyłamy lub otrzymujemy jedynie wystukiwane na klawiaturze słowa, ale też głosy, obrazki i ruchy ciała. Nadawane przez nas sygnały nabierają dla nas większej psychicznej realności, im bardziej wydają się nam naturalne; na przykład im mniejszego wysiłku wymaga od nas kontrolowanie tych sygnałów. Psychiczna realność otrzymywanych sygnałów zależy od takich cech, jak prędkość i częstotliwość odpowiedzi, wyrażających psychiczne nastawienie nadawcy do nas. Bardziej ekscytująca, z psychologicznego punktu widzenia, jest natychmiastowa odpowiedź, tak jak transmisja na żywo. Również porozumiewanie się za pomocą komunikatorów (ang. instant messaging) jest bardziej realne psychologicznie niż korespondencja mailowa. Im bardziej sygnały wejściowe i wyjściowe są podobne do interakcji offline, tym częściej są postrzegane jako realne.
Wyższy stopień interaktywności cyberprzestrzeni sugeruje, że mamy większą kontrolę nad naszymi związkami. Na przykład zgodnie z własnym życzeniem możemy zmniejszać lub zwiększać tempo im rozwoju. Jeśli ktoś nas zaskoczy wyznaniem, że nas kocha, mamy czas przemyśleć odpowiedź. Nie zależymy wyłącznie od naszych spontanicznych reakcji. Pod tym względem łatwiej radzić sobie ze związkami online. Poczucie większej kontroli ma często kluczowe znaczenie w ocenie doświadczeń jako przyjemnych.
Cyberprzestrzeń przypomina przestrzeń fikcyjną w takim sensie, że w obu wypadkach podróż w rzeczywistość wirtualną jest formą jej odkrywania i zabawy nią, a nie zaprzeczaniem rzeczywistości. Zasadniczą różnica pomiędzy nimi polega na interaktywnym charakterze cyberprzestrzeni. W cyberprzestrzeni ludzie nie tylko czytają o romansie przeżywanym przez innych czy go oglądają, ale w pewnym sensie w nim uczestniczą. Jak ujęła to pewna kobieta: „Zupełnie jakby się czytało erotyk, jednocześnie go pisząc i nie znając zakończenia” . Karol Marks powiedział, że ludzie „tworzą własną historię, ale nie tak, jakby sobie tego życzyli”. W cyberprzestrzeni mogą ją kształtować dokładnie tak, jak chcą. W cyberprzestrzeni jesteśmy aktywniejszy niż podczas czytania powieści, ale dodatkowo nasze komunikaty dotyczą bardziej osobistych i szczególnych sfer niż książka. Pewna kobieta opisała to następująco: „Uwielbiam czytać o sprawach związanych z seksem. Kiedy wiem, że autor ma na myśli konkretnie mnie, jest to absolutnie
podniecające. A kiedy spotka się kogoś lubiącego taki sam poziom otwartości i mającego podobne umiejętności pisarskie, staje się to wyjątkowo pociągające” . Skoro aspekt osobisty jest wyjątkowo istotny w stymulowaniu intensywnych emocji, cybermiłość i cyberseks są zazwyczaj bardziej podniecające niż czytanie powieści albo oglądanie telewizji.
Czytając beletrystykę czy oglądając film, wkraczamy w świat wyobraźni, zdając sobie sprawę z jego umownej natury. Zawieszamy własne niedowierzanie i chociaż na pewnym poziomie akceptujemy fikcyjną rzeczywistość postaci, na innym uznajemy, że sytuacja jest zmyślona. W cyberprzestrzeni często brak tej świadomości. Zwykle nie potępia się wyimaginowanej podróży w fikcyjną rzeczywistość powieści czy filmów, chyba że uważa się, iż ma negatywny wpływ na nasze życie codzienne, jak w wypadku filmów pokazujących przemoc. Interaktywny charakter cyberprzestrzeni rodzi więcej powodów do moralnej krytyki, jako że jej praktyczny wpływ jest większy. Jak przekonuje pewien mężczyzna: „Cyberseks jest bliższy korzystaniu z usług prostytutki niż zwykła pornografia, ponieważ na drugim końcu zaangażowana jest w to aktywna osoba. Ludzie dotykają nawzajem swoich umysłów i współdziałają w taki sposób, jakiego niema fantazja nie jest w stanie zapewnić” . I rzeczywiście, 75 procent ankietowanych użytkowników Internetu stwierdziło, że
byłoby w stanie zaakceptować to, że ich partnerzy odwiedzili witrynę dla dorosłych, ale 77 procent nie zgodziłoby się na udział partnerów w rozmowie online dla dorosłych jeden-na-jeden z nieznajomą osobą płci przeciwnej. Z uwagi na interaktywny charakter cyberprzestrzeni wirtualnym działaniom w sieci przypisuje się znaczenie moralne.

Cybermiłość i cyberseks

Seks w sieci to wspaniały wynalazek. Gdyby tylko wszyscy szybciej pisali na klawiaturze.

Autor nieznany

Cybermiłość i cyberseks stały się niezwykle atrakcyjne dzięki ich interaktywnemu wymiarowi. W tej książce przeanalizuję ich naturę. W tej części zaś częściowo je scharakteryzuję, wybierając najistotniejsze cechy.
Cybermiłość to związek uczuciowy zasadzający się głównie na komunikowaniu się za pomocą komputera. Chociaż partner jest fizycznie oddalony i do pewnego stopnia anonimowy, pod jednym, istotnym względem ten rodzaj związku jest podobny romansu poza siecią: miłości doświadcza się tak samo intensywnie. W szerszym ujęciu cyberseks odnosi się do wszelkiego typu czynności związanych z seksem, odbywających się w cyberprzestrzeni. Oglądanie materiałów o charakterze seksualnym w Internecie również stanowi jego rodzaj. Z uwagi na to, iż książka ta poświęcona jest związkom osobistym, tego typu cyberseks interesuje mnie w mniejszym stopniu i będę używał tego terminu w znaczeniu węższym, odnosząc go do interakcji społecznej pomiędzy minimum dwiema osobami, które wymieniają przekaz cyfrowy w czasie rzeczywistym w celu osiągnięcia podniecenia seksualnego. Ludzie wysyłają sobie nawzajem prowokacyjne lub erotyczne wiadomości, by doprowadzić drugą osobę do orgazmu, masturbując się w czasie rzeczywistym. Wiadomości przesyłane są
zazwyczaj przez prywatne kanały komunikacji, takie jak poczta elektroniczna albo komunikator, ale mogą być też być zamieszczane w ogólnie dostępnym czacie – a wtedy można je postrzegać jako publiczne akty seksualne. Wiadomości te mogą występować w różnych formach – obrazu, dźwięku albo tekstu; w książce najczęściej odwołuję się do cyberseksu opierającego się na tekście. Osoby uprawiające cyberseks (czy, jak się go slangowo określa, cybering) opisują sobie swój wygląd, werbalizują seksualne akcje i reakcje i wyobrażają sobie, że wirtualne zdarzenia dzieją się naprawdę. Cyberseks wymaga wyrażania pożądania w takim stopniu, jaki byłby bardzo nietypowy w wypadku spotkania osobistego. W cyberprzestrzeni trzeba wyrazić słowami to, co często pozostaje niedopowiedziane .
Mimo iż ludzie uprawiający cyberseks nie mogą się naprawdę całować, przesyłany pocałunek cechują emocje przynoszące podobny skutek jak prawdziwy pocałunek. Nasza aktywna rola w cyberprzestrzeni sprawia, że środowisko to jest bardziej ekscytujące i pociągające niż rzeczywistość marzeń, erotycznych powieści czy filmów, dlatego też pokusa zaangażowania się w czynności seksualne jest większa. Jak opisuje to mężczyzna żonaty od czternastu lat, którego żona uprawia cyberseks: „Zaproponowałem jej kompromis i zasugerowałem czytanie powieści erotycznych albo oglądanie obrazków zamiast czatu jeden-na-jeden. Odmówiła. Zasugerowałem nawet, że podczas cyberseksu będę robił rzeczy, które opisuje jej druga osoba, ale kategorycznie odmówiła, twierdząc, że to prywatny czat i nic mi do tego” . Jego żony nie podnieca samo wyobrażanie sobie, ale osobista interakcja. Skoro granica między bierną obserwacją a pełną interakcją została w cyberseksie przekroczona, coraz łatwiej zamazywać granicę między wyobraźnią a rzeczywistością.
Osoby przeżywające cybermiłość traktują serio rzeczywistość cyberprzestrzeni. Dlatego mówią o cyberpartnerach czy wręcz cybermężach i cyberżonach. Zawierają cybermałżeństwa i ślubują sobie wierność. Pewna kobieta przyznała, że do odpisania cyberkochankowi, w którym jest teraz zakochana po uszy, skłoniło ją jego zaproszenie do cybertańca . Niektóre panie utrzymywały, że nie chcą uprawiać cyberseksu z pierwszą osobą, która je o to poprosi, bo pragną zachować cyberdziewictwo dla właściwego mężczyzny. Inne mówią, że nie chcą cyberprzygody na jedną noc, zależy im na głębszym seksualnym związku online.