Trwa ładowanie...

Po śmierci Józefa Piłsudskiego jego mózg odesłano do szpitala psychiatrycznego. Dlaczego?

Decyzja wyszła od samego komendanta. Józef Piłsudski wyraźnie życzył sobie, by jego mózg wyjęto, zatopiono w formalinie i… udowodniono to, co powtarzał do znudzenia od 15 lat.

Józef Piłsudski w lutym 1935 r. w trakcie wileńskiego pogrzebu siostry Józef Piłsudski w lutym 1935 r. w trakcie wileńskiego pogrzebu siostry Źródło: Domena publiczna
d3kli1w
d3kli1w

Józef Piłsudski był megalomanem. Tyle tylko, że megalomanem oświeconym. Twierdził, że jego wybitne zdolności i predyspozycje muszą mieć podstawy w biologii. Ten temat stał się wręcz swoistą obsesją nieoficjalnego przywódcy Polski.

"Twierdził, że jego mózg jest inny niż u ludzi przeciętnych"

Wdowa po marszałku Aleksandra Piłsudska w wywiadzie radiowym z 1942 r. podkreślała: "[mąż] nie uznawał własnej intuicji. Twierdził, że to jest praca mózgu jego. Że jego mózg jest inny niż u ludzi przeciętnych".

Dalsza część artykułu pod materiałem wideo

Piłsudski twierdził, że jest nieprzeciętny

Szerzej pani marszałkowa naświetliła tę kwestię w książkowych wspomnieniach, wydanych w języku polskim w roku 1960. Wówczas pisała: "[Ziuk] wierzył w pracę mózgu ludzkiego i znaczenie ludzkiej woli. Prosił mnie, że jeśli żyć będę dłużej niż on, abym mózg jego oddała do naukowego zbadania. Sądził, że ponieważ myśli i rozumuje inaczej, niż inni, inną też może mieć budowę mózgu".

Marszałek Józef Piłsudski na łożu śmierci w pokoju, w którym umarł Domena publiczna
Marszałek Józef Piłsudski na łożu śmierci w pokoju, w którym umarł Źródło: Domena publiczna

Specjalista od króliczych móżdżków

Życzenie zostało spełnione. Natychmiast po zgonie Piłsudskiego dwaj lekarze – Wiktor Kaliciński i Józef Laskowski – rozcięli czaszkę wodza, wyjęli mózg i zabezpieczyli go. Preparat przekazano następnie prof. Maksymilianowi Rose. Był to neurolog specjalizujący się w "neuroanatomii porównawczej", czyli w opisywaniu i zestawianiu ze sobą mózgów.

d3kli1w

Wcześniej Rose specjalizował się w mózgach króliczych (przygotował ich album anatomiczny). W latach 30. XX w. zaczął jednak interesować się mózgami jednostek wybitnych – a za taką (nie tylko we własnym mniemaniu) uchodził przecież Piłsudski.

Organ został przewieziony do Wilna i zdeponowany w utworzonym tam Polskim Instytucie Badań Mózgu. Nazwa brzmi dumie. W praktyce jednak kryła się za nią niepozorna przybudówka przy Państwowym Szpitalu Psychiatrycznym, przygotowana właśnie na tę okazję.

Nie odbiega od wagi przeciętnej

Prof. Rose niezwłocznie podjął badania i analizy. Wykonał odlew mózgu, zachowując na nim wszelkie rowki i zakręty cechujące oryginał. Sam organ pociął z kolei na plastry, te zaś utrwalił jako materiał do badań mikroskopowych. Pracował niezwykle skrupulatnie, ale oczekiwany przełom nie nadchodził.

Michał Ogórek, autor książki "Sto lat! Jak w ostatnim stuleciu czciliśmy przywódców", żartobliwie opowiada:

Chciano się zorientować, gdzie znajduje się w mózgu geniusz. "Żmudne, wręcz syzyfowe prace związane z liczeniem, mierzeniem i opisywaniem rowków i zakrętów trwały dwa i pół roku". Specjalnie po to ściągnięty z Berlina prof. Maksymilian Rose "prawie nie wychodził z gabinetu".
Wyniki były nieco deprymujące, albowiem mózg "swą wagą nie odbiega od wagi przeciętnej; szerokość poprzeczna prawej strony różniąca się o 3 cm na korzyść lewej", jedynie pocieszający był "doskonały rozwój zakrętów".
Mózg Józefa Piłsudskiego Zdjęcia z albumu autorstwa Maksymiliana Rose
Mózg Józefa PiłsudskiegoŹródło: Zdjęcia z albumu autorstwa Maksymiliana Rose

Nieukończona analiza

Wszelkie prace nad mózgiem Marszałka przerwano 1 grudnia 1937 r. Zmarł profesor Rose i nie było jasne, kto ma kontynuować wyznaczoną mu misję. Decyzji nie podjęto aż do wybuchu wojny, wtedy zaś plastry mózgu Piłsudskiego zaginęły.

d3kli1w

Pośmiertnie ukazał się, nieukończony przez Rosego, atlas Marszałkowego mózgu. Samego pana profesora zapamiętano zaś tylko z tej jednej, może i intrygującej, ale końcowo jałowej pracy. Jak podawał nekrolog opublikowany w tygodniku "Dzwon Niedzielny":

W Wilnie nagle zmarł profesor uniwersytetu Maksymilian Rose, europejskiej sławy badacz mózgu. Jemu to powierzono naukowe zbadanie mózgu marsz. Piłsudskiego.

Przeczytaj też o tym, jak umierał Józef Piłsudski według wspomnień naocznego świadka. "Jęczy dziwnie zmienionym głosem, bardzo cierpi"

Bibliografia

  1. Michał Ogórek, Sto lat! Jan w ostatnim stuleciu czciliśmy przywódców, Agora 2018.
  2. Aleksandra Piłsudska, Wspomnienia, LTW, Warszawa 2004.
  3. Maksymilian Rose, Mózg Józefa Piłsudskiego, Wilno 1938.
  4. Wspomnienia Aleksandry Piłsudskiej dotyczące Marszałka Piłsudskiego – wywiad dla radia z 1942 roku, Archiwum Aleksandry Piłsudskiej w zbiorach Instytutu Józefa Piłsudskiego w Londynie, sygn. 709/2/6.
  5. Z Polski, "Dzwon Niedzielny", nr 49 (1937).
d3kli1w

Historyk, pisarz i publicysta, redaktor naczelny WielkiejHISTORII. Autor książek takich, jak "Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwa", "Wawel. Biografia", "Damy srebrnego wieku", "Damy Władysława Jagiełły", "Epoka hipokryzji" czy "Seryjni mordercy II RP". Jego najnowsza pozycja to "Warcholstwo. Prawdziwa historia polskiej szlachty" (2023).

Masz newsa, zdjęcie lub filmik? Prześlij nam przez dziejesie.wp.pl
d3kli1w
Oceń jakość naszego artykułu:
Twoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.

Komentarze

Trwa ładowanie
.
.
.
d3kli1w