Sezon maczet

Jean Hatzfeld

Mirosław Szyłak-Szydłowski

Dożynki

Hatzfeld, dyskutując z więźniami zakładu karnego, pragnął ujrzeć prawdziwe twarze i usłyszeć głosy zabójców. Przekonał się, że tylko osadzony w więzieniu morderca, który nie miał okazji powrócić na wolność, będzie mówił, mniej-więcej, prawdę - „im grubsze mury więzienia, tym większa skłonność do snucia opowieści”. Mury chronią wszak przed zemstą i chyba tylko tego kaci się obawiają, poczucie winy praktycznie nie istnieje. Jeśli żałują, to głównie siebie, własnych strat, zmarnowanych szans, może czują nawet pewien zawód, że im się do końca nie udało? Że ktokolwiek przeżył i mógł oskarżać, świadczyć o ich zbrodni. 

Dzienniki kołymskie

Jacek Hugo-Bader

Zofia Tatarek

Rosyjska dusza na wyciągnięcie ręki

W miarę czytania uderza do głowy niesamowitość historii, mącąc silniej niż wszechobecny alkohol: oprócz wspomnianej szamanki poznajemy beztroskiego oligarchę, córkę zbrodniarza poprzedniego systemu, poszukiwaczy złota, byłego żołnierza zmagającego się z depresją, redaktora niewielkiej gazety i jego niesamowitego psa, oraz wielu innych. Wszystkim im przyszło żyć w czasach przełomu – pamiętają jeszcze lata świetności ZSRR, ale wspomnienia o łagrach, przewijają się w rozmowach „tubylców” coraz rzadziej. Z jednej strony pamięć o ofiarach zbrodniczego systemu zaciera się, z drugiej - do dziś żyje wśród mieszkańców powiedzenie, że główny trakt kołymski usłany jest trupami.