Trwa ładowanie...
dlqwcf7
dlqwcf7

William Butler Yeats

Syn protestanckiego pastora i przygotowywany był do kariery adwokackiej. Został jednak malarzem i pragnął, aby tą samą drogą poszły jego dzieci. Marzenie to spełniło się tylko w odniesieniu do jego syna, Jacka Butlera, uznawanego powszechnie za najwybitniejszego malarza irlandzkiego XX w., natomiast inny z jego synów, William Butler, wybrał literaturę i - jak napisał po latach T. S. Eliot - był to największy poeta naszych czasów.

Urodzony w Irlandii William Butler Yeats swoje pierwsze nauki pobierał w Londynie. W 1880 r. Yeatsowie wrócili na Zieloną Wyspę, a młody William za namową ojca rozpoczął naukę w dublińskiej Metropolitain School of Art, którą porzuci po dwóch latach dla poezji. Pierwsze swoje wiersze publikuje w 1885 r. w Dublin University Review, pracując jednocześnie jako dziennikarz i krytyk literacki. W tym samym roku wstępuje do Dublińskiego Towarzystwa Alchemicznego. Fascynacja magią nie opuści go już do końca życia.

Magię uważał za działalność pokrewną poezji. W jednym z esejów pisał: Czyż nie zdaje się, że poezja i muzyka powstały z dźwięków, jakie wydawali czarodzieje by pomóc wyobraźni, czarować, zaklinać, rzucać urok na siebie samego i na innych ? W 1887 r. wyjeżdża do Londynu. Studiuje Blake'a, Swedenborga, Nietzschego. W rok później zawiera Yeats znajomość z wybitną aktorką i irlandzką działaczką niepodległościową Maud Gonne i, dzięki niej trafia do środowiska irlandzkich intelektualistów, zaangażowanych w odrodzenie narodowych tradycji.

Tacy twórcy jak Lady Gregory, George Moore czy John Millington Synge mieli ogromny wpływ na krystalizowanie się irlandzkiej świadomości narodowej. Przyjaźń i współpraca Yeatsa, zwłaszcza z tym ostatnim, zaowocowały zjawiskiem, które przeszło do historii literatury pod nazwą romantyzmu celtyckiego. Literaturę irlandzką sprzed czasów Yeatsa zwykło nazywać się pękniętym lusterkiem służącej (sformułowanie użyte przez Jamesa Joyce'a w Ulissesie) - była nieudolna i wtórna wobec literatury angielskiej, a zależność kulturową powiększał fakt nieznajomości przez wykształconych Irlandczyków ojczystej mowy - języka gaelickiego. Sam Yeats pisał: gaelicki jest moim językiem narodowym, ale nie jest moją mową ojczystą. Literatura irlandzka, jeśli chciała wyrazić swoją autonomiczność, a nie mogła posługiwać się rodzinnym językiem, musiała sięgnąć po inne środki.

Prócz poezji interesuje go twórczość dramatyczna. W 1899 r. pod patronatem Lady Gregory zakłada Irish Literary Theatre, a w 1904 r. zostaje dyrektorem Abbey Theatre w Dublinie. Pisze w tym czasie około trzydziestu sztuk, które służyć miały odrodzeniu narodowemu Irlandczyków. Dzięki dramatom, zwłaszcza utworom poetyckim, które z czasem stają się coraz bardziej nasycone ezoteryką, Yeats zdobywa ogromną popularność, zwłaszcza w krajach anglojęzycznych. Młody poeta Ezra Pound poczytuje sobie za zaszczyt sekretarzować mu. Powstanie irlandzkie 1916 r. zastaje Yeatsa w Londynie. Jak pisze jeden z biografów: heroizm i ofiarność powstańców wywarły na nim ogromne wrażenie, jednakże poeta zaszokowany był okrucieństwem i ograniczonością tych, którzy występowali w imieniu Irlandii. Z tego powodu stoi na uboczu wydarzeń politycznych, co nie przeszkadza mu po wojnie i utworzeniu niepodległego państwa irlandzkiego być przez kilka lat senatorem.

W 1923 r. William Butler Yeats otrzymuje literacką Nagrodę Nobla za uduchowioną twórczość poetycką, oddającą w najwyższej formie artystycznego ducha narodowego. W swym odczycie noblowskim Yeats podkreślał, że źródłem natchnienia był dla niego zawsze świat irlandzkiego chłopa. Nagle odkrył się przed nami stary świat ze swoją niedościgłą fantazją i zamiłowaniem do zajmujących historii, silnych mężczyzn i pięknych kobiet. Młoda Angielka Georgie Lees, z którą ożenił się w 1917 r., pomaga mu w 1925 r. napisać Wizję, mistyczną interpretację historii.

Opromieniony wielką sławą i podróżujący po Europie poeta wchodzi w najdojrzalszy okres swojej twórczości. Powstają wówczas jego głośne wiersze: Bizancjum, Odjazd z Bizancjum czy Wśród dzieci szkolnych. Są one koronacją wypracowanej przez Yeatsa teorii przeciwieństw, w myśl której utwory budowane są na zasadzie antynomii: duchowość - materialność, przemijalność - wieczność, a przede wszystkim młodość - starość. Pod koniec życia poeta wydawał się pogodzony ze starością: pomimo wielu rozczarowań, osobistych (rozstanie z Maud Gonne) i publicznych (niepodległa Irlandia nie spełniała jego oczekiwań), zachował spokój godny stoika i kontemplatora dzieł sztuki. Yeats zmarł niespodziewanie, po krótkiej chorobie na francuskiej Riwierze w wieku 74 lat. Dopiero w 1948 r., dziewięć lat po śmierci jego zwłoki - zgodnie z życzeniem zawartym w wierszu Pod Ben Bulbenem - spoczęły w Irlandii.

Intelektualne podstawy twórczości Yeatsa należy rozpatrywać w kontekście jego własnej, budowanej przez całe życie filozofii. Znajomość całości poglądów poety jest szczególnie potrzebna do zrozumienia jego najpóźniejszych sztuk i do uniknięcia lektury tylko na jednym, powierzchownym poziomie. Swoją postawę sam Yeats określał jako mistycyzm ortodoksyjny Poeta akceptował chrześcijaństwo, ale nie traktował go jako jedynej doktryny: równie ważna była dla niego filozofia hinduska zawarta w Upaniszadach, buddyzm, platonizm, żydowska kabała i neoplatońska tradycja alchemiczna. W późniejszym okresie te i inne elementy uległy scaleniu, co pozwoliło Yeatsowi zgodzić się z twierdzeniem Williama Blake'a, głoszącym że wszystkie religie są jedną.

Doktryna Yeatsa opierała się na specyficznym subiektywizmie i wierze w konieczność dążenia do doskonałości ludzi umieszczonych w przebiegającej cyklicznie historii. Jednostka doświadcza boskiej doskonałości dzięki symbolom. Yeats, pisała Wadnda Rulewicz, myśli o człowieku jako o osobowości antyetycznej; jego doświadczenie ma charakter wizyjny a droga do niego wiedzie przez wiarę w człowieka i radość istnienia. Dojrzewając jako twórca w czasie rozkwitu tkwiącego w mistycyzmie symbolizmu francuskiego Yeats w sposób naturalny zwracał się ku wiedzy ezoterycznej, a wiec alchemii, Kabale, magii. Celem jego studiów nigdy nie było jednak stworzenie systemu. Poeta szukał adekwatnej teorii symbolu. Wiele czytał o greckim symbolizmie religijnym (już w początkach twórczości cytuje Porfiriusza), MacGregor Mathers wprowadzał go w arkana Kabały, Jelena Bławatskaja odkrywała przed nim teozofię. Yeats będzie szukał paraleli między symbolami celtyckimi, hinduskimi i aryjskimi.

W rozprawie Ideas of Good and Evil mówi o symbolu jako o potędze nie nadanej przez Boga, ale związanej z najgłębszymi uczuciami ludzkimi, które łączą człowieka z zbiorową podświadomością. Tam gdzie łączą się ludzkie namiętności, powstaje symbol wielkiej pamięci. Według Yeatsa istnieją dwa podstawowe nurty posługiwania się symbolem: emocjonalny, czyli ten, w którym podstawowe znaczenia ma obrazowanie osobiste, indywidualne i nurt intelektualny, którego obrazy mają znaczenie tradycyjne.

Szczególnie będzie go interesować odziedziczona symbolika obejmująca źródła greckie, żydowskie, hinduskie i japońskie. W konsekwencji Yeats odrzucał dramat naturalistyczny, ale także symboliczny Maeterlincka, poszukując możliwości stworzenia nowego dramatu rytualnego. Europejczycy byli jego zdaniem nieszczerzy w eksperymentach, ich symbolizm był emocjonalny a nie intelektualny.

Yeats nie szukał w dramacie katharsis, ale spokoju - stillness - momentu równowagi, która umożliwi widzom dotarcie do pokładów własnej, głębokiej wiedzy. Miał to być element stasis, w którym umysł ze stanu emocjonalnego przechodzi w absolutny spokój. Dopiero w takim otoczeniu widz mógł, zdaniem Yeatsa, zwrócić się do zbiorowej podświadomości.

dlqwcf7
William Butler Yeats
Data urodzenia

31.12.1864

Miejsce urodzenia

Irlandia

Data śmierci

31.12.1938

Bibliografia

Podziel się opinią

Share
dlqwcf7

dlqwcf7
dlqwcf7
dlqwcf7