Co jakiś czas magazyny wnętrzarskie w wydaniach papierowych lub internetowych biorą się za bary z tematem: „Jak pomieścić w domu książki?” – po czym pokazują kilka zdjęć jednego czy dwóch skromnych regałów w wielkim wnętrza (na półkach mieści się jeszcze, w luźnych przerwach, trochę bibelotów).

W necie pod spodem od razu rośnie wątek pełen kpiarskich komentarzy  bibliofilów, opowiadających o układaniu książek w dwóch czy trzech rzędach, o tym, ile tysięcy tomów da się zmieścić w 22-metrowej kawalerce itd. Nad wydaniem papierowym można tylko pokiwać z politowaniem głową i powiedzieć coś o tych nieszczęsnych redaktorach, dla których tysiąc książek to „obszerna biblioteka pana domu”.

Wychowałem się w mieszkaniu, w którym książki zajmowały większość ścian. Podobnie było u moich dziadków i u wielu znajomych i przyjaciół moich rodziców – były to typowe inteligenckie gawry z lat 80-tych i 90-tych, gdzie na urągających ludzkiej godności i zdrowemu rozsądkowi gomułkowskich i gierkowskich metrażach tłoczyły się prawdziwie obszerne biblioteki ówczesnej młodej polskiej inteligencji pracującej; tak też jest obecnie w domach wielu moich przyjaciół, aczkolwiek, wraz z przyrostem metrażu w ostatnich dziesięcioleciach, luksus w postaci osobnego pokoju bibliotecznego nie należy do aż takiej rzadkości, jak kiedyś.

Regały podówczas stawiano głębokie, pod kątem upychania książek w dwóch rzędach – wiadomo było, że z czasem i tak się wypełnią, a szanse na większe mieszkanie dla pary inteligentów były raczej mizerne. Z początku jednak z przodu było jeszcze nieco miejsca – i tu dochodzę do tego, nad czym ostatnio się zastanawiałem: co jeszcze może stać na półkach biblioteki?

Nie mówię o tradycyjnej wypożyczalni czy uniwersyteckiej książnicy – tam co najwyżej jakiś kartonik z nazwą działu. Tomy jeden przy drugim, grzbiet w grzbiet, każdy opisany. Podobnie w zamkowych bibliotekach, gdzie metr za metrem ciągną się XVII- czy XVIII-wieczne wydania dzieł zebranych, w skórze, ze złoceniami. Mówię o bibliotekach żywych, zamieszkanych, na ścianach salonu, sypialni (ba, nieraz i przedpokoju, kuchni i toalety). Czego tam nie ma!

W domu moich dziadków książki sprawiedliwie dzieliły się przestrzenią z ogromną kolekcją szkieł mojej babci: jedna czy dwie półki papieru w okładkach, a nad nimi półka wazonów, kielichów i karafek. I znowu, kolejna taka i kolejna taka. Natomiast w domu rodziców obok niezliczonej liczby durnostojek, zbieranych namiętnie przez moją matkę – ceramiczny dzwonek, mała grafika, szkiełko ze starymi pisankami i sznurem zerwanych korali z bursztynu, filiżanka z utrąconym uszkiem – przed książkami (tam, gdzie mógłby stanąć ich kolejny szereg) tkwili główni lokatorzy naszego mieszkania: rośliny doniczkowe.

Zajmowały one właściwie wszystkie wolne miejsca, tocząc z książkami zaciekłą acz milczącą walkę o Lebensraum. Te, które trafiły na regały, musiały mieć pewne specyficzne własności: przede wszystkim musiały być niewysokie, bo mieściły się tylko tam, gdzie stała niska i płytka beletrystyka (albumy zajmowaly wprawdzie wyższe półki, ale nie zostawiały z przodu żadnego marginesu na doniczki) – zatem w grę wchodziły głównie maranty, „główki chłopca”, fiołki afrykańskie. Na górze, pod samym sufitem, wciskało się scindapsusy, długie pnącza, które wisiały na rozpiętych nitkach, tworząc ponad całym pokojem gruby, zielony baldachim.

U nas z kolei na półkach brak kwiatów – bałbym się, że podleję jakieś dzieła zebrane czy rzadkie wydanie, co w tamtym domu, niestety, co jakiś czas się zdarzało – w związku z czym kwiaty otrzymały ściśle wytyczone rewiry na szerokim parapecie i, latem, na balkonie. Książki mają zatem całkiem innych sąsiadów.